Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS

Giữa tháng 11, ruy băng đỏ bắt đầu xuất hiện khắp nơi, từ băng rôn đầu phường đến trang fanpage của trường. Đó là Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS, diễn ra từ 10/11 đến 10/12 hằng năm và khép lại bằng Ngày Thế giới phòng, chống AIDS 1/12. Còn phần bạn tự làm được thì không gói trong một tháng: dùng bao cao su đúng cách mỗi lần và đi xét nghiệm khi thấy mình có nguy cơ.

Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS là gì, diễn ra khi nào?

Đây là đợt cao điểm mỗi năm, khi cả nước đẩy mạnh truyền thông, xét nghiệm và tư vấn HIV. Tháng Hành động Quốc gia phòng, chống HIV/AIDS chạy từ 10/11 đến 10/12, ôm trọn Ngày Thế giới phòng, chống AIDS 1/12. Năm 2025, đợt này diễn ra từ 10/11/2025 đến 10/12/2025.

Mỗi năm tháng hành động có một chủ đề riêng. Chủ đề năm 2025 là “Đoàn kết là sức mạnh - Chung tay chấm dứt dịch bệnh AIDS”, đúng dịp tròn 35 năm Việt Nam ứng phó với HIV/AIDS. Để tổ chức chuỗi hoạt động cho cột mốc này, Bộ Y tế ban hành Kế hoạch số 1395/KH-BYT vào ngày 06/10/2025.

Vì sao năm nào cũng có tháng hành động phòng, chống HIV?

Vì HIV/AIDS không phải chuyện làm một đợt là xong. Việt Nam có Chiến lược quốc gia với mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030, và muốn chạm mốc đó thì năm nào cũng cần một đợt nhắc lại thật to.

Đợt nhắc lại ấy làm ba việc: nhắc cộng đồng về nguy cơ, bớt kỳ thị với người sống chung với HIV, và kéo thêm người đi xét nghiệm. Lặp lại mỗi năm còn giúp thông điệp tới được lứa người mới, như bạn sinh viên năm nhất hay người vừa lên thành phố đi làm, những người có thể chưa từng nghe tới nó.

Tháng hành động phòng, chống HIV/AIDS có những hoạt động gì?

Theo Kế hoạch 1395/KH-BYT, có ba nhóm hoạt động chạy song song: truyền thông nâng cao nhận thức, đẩy mạnh xét nghiệm HIV, và tư vấn trước lẫn sau xét nghiệm. Truyền thông không chỉ là áp phích hay sự kiện. Mục tiêu cuối là để người có nguy cơ tự đi xét nghiệm, vì biết sớm tình trạng của mình thì mới tiếp cận điều trị kịp thời nếu cần.

Về xét nghiệm, Việt Nam triển khai ba mô hình song song: tại cơ sở y tế, qua tổ chức cộng đồng, và tự xét nghiệm tại nhà qua tuxetnghiem.vn. Muốn được tư vấn trực tiếp thì vào cơ sở y tế. Ngại bệnh viện thì có nhóm cộng đồng, còn muốn kín đáo hẳn thì tự làm ở nhà trước rồi tính bước tiếp.

Bao cao su giảm nguy cơ lây HIV đến mức nào?

Rất nhiều, với điều kiện dùng đúng cách và dùng ở mọi lần quan hệ. CDC nói bao latex có hiệu quả cao trong ngăn lây HIV qua đường tình dục khi dùng nhất quán và đúng cách, thiếu một trong hai là mức bảo vệ giảm. Nếu bạn chưa rõ nó chặn virus bằng cách nào, tụi mình có bài bao cao su là gì để đọc nhanh trước.

Bao cao su chỉ giảm nguy cơ chứ không phải tấm khiên chắc chắn cho mọi lần. Trang hướng dẫn của CDC lưu ý dùng sai hoặc không đều vẫn có thể lây HIV hay bệnh lây qua đường tình dục khác, chỉ sau một lần quan hệ với bạn tình đang nhiễm. Điều này đúng cho cả bao ngoài (bao nam) lẫn bao trong (bao nữ).

Các tổ chức quốc tế nói cùng một giọng. Tuyên bố chung của UNFPA, WHO và UNAIDS ước tính bao cao su đã giúp tránh khoảng 50 triệu ca nhiễm HIV mới kể từ khi đại dịch bắt đầu. UNAIDS thì tính từ năm 1990 là khoảng 117 triệu ca, và nói bao dùng cùng gel bôi trơn cho mức bảo vệ rất cao trước HIV, bệnh lây qua đường tình dục khác lẫn mang thai ngoài ý muốn.

WHO cũng xếp bao cao su dùng đúng và đều vào nhóm biện pháp hiệu quả nhất trước các bệnh lây qua đường tình dục, gồm cả HIV. Một phân tích tổng hợp năm 2018 do CDC dẫn dắt, được aidsmap đưa tin, cho thấy ở nam quan hệ đồng giới, dùng bao ở mọi lần quan hệ ngăn được khoảng 91,6% ca lây HIV.

Báo Sức khỏe & Đời sống của Bộ Y tế đưa con số theo từng kiểu quan hệ. Với quan hệ qua hậu môn, dùng bao đúng và đều giảm nguy cơ khoảng 70%. Với đường âm đạo, dùng thường xuyên giảm khoảng 80%, còn dùng đúng cách và đều đặn có thể đạt 90-95%.

Cùng nguồn đó lưu ý về chất liệu: chỉ bao latex, polyurethane hoặc polyisoprene mới ngăn được HIV. Bao da cừu có lỗ nhỏ đủ để virus đi qua, nên vẫn ngừa thai được nhưng không dùng để phòng HIV. Mức bảo vệ nằm ở cách dùng đúng và đủ, không nằm ở giá tiền của bao.

Từng bước mở gói, kiểm tra chiều bao đến lúc tháo có trong bài cách dùng bao cao su đúng cách. Chuyện chọn loại gel hợp với bao thì xem gel bôi trơn là gì.

Xét nghiệm HIV miễn phí ở đâu?

Nếu ngại đến cơ sở y tế, bạn có thể đăng ký nhận bộ kit tự xét nghiệm miễn phí qua tuxetnghiem.vn và làm ngay tại nhà. Kết quả xét nghiệm nhanh có sau khoảng 20 phút. Chương trình do Cục Phòng, chống HIV/AIDS thuộc Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) triển khai.

Ở Cần Thơ và muốn gặp người tư vấn trực tiếp, bạn có thể tới Phòng khám CDC Cần Thơ. Phòng khám tư vấn, xét nghiệm HIV miễn phí và cam kết bảo mật thông tin, cấp miễn phí thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) và tư vấn riêng về PEP. Địa chỉ: 400 Nguyễn Văn Cừ nối dài, phường An Bình, quận Ninh Kiều, Cần Thơ; điện thoại 0292.3830676, Zalo 0569.884.838.

Ở nơi khác, AHF Việt Nam (AIDS Healthcare Foundation) cũng xét nghiệm và tư vấn HIV miễn phí. Tổ chức này bắt đầu chương trình chăm sóc, điều trị HIV/AIDS đầu tiên tại Hải Phòng năm 2007 và nay có mặt ở 17 tỉnh, thành, hợp tác cùng Cục Phòng, chống HIV/AIDS.

Tháng 11 năm nay, thay vì chỉ lướt qua tấm ruy băng đỏ, bạn thử đặt một bộ kit hoặc hẹn một buổi xét nghiệm cho chính mình. Nếu bạn là sinh viên đang tự lo chuyện này lần đầu, bài an toàn tình dục cho sinh viên đi rộng hơn, từ bao cao su đến chỗ mua uy tín.

Trong tháng hành động, nhắc lại: bao rách hoặc tuột thì dừng, tháo bỏ và đeo bao mới; bao cao su bị rách phải làm gì nói thêm về hỏi sớm HIV và PEP.